Günde bir öğün meyve püresi ya da suyu, sebze maması, yoğurt veya muhallebi ile başlayabilirler. Başlangıçta eklenecek besinin bu üç gruptan hangisi olacağını yine bebeğin özellikleri belirleyecektir. Ancak çoğu bebek için meyve püreleri uygun bir seçimdir. Yaz aylarında şeftali, kış aylarında ise elma püreleri ile başlanabilir.

Sebze mamaları, başlangıçta patates, havuç, kabak ve pirinç ile hazırlanabilir. Sebze mamalarının, başlangıçtan itibaren iyi haşlanmış sebzelerin kendi suyunda çatalla ezilmesi ile hazırlanması, bebeğin çiğneme ve yutma becerilerini daha kısa sürede kazanmasına olanak verir. Ek besinlere başlandıktan birkaç hafta sonra sebze mamalarına saf zeytinyağı eklenmesi önerilir. Zeytinyağı, hem fazladan enerji sağlayacak hem de bebeğin kaka yapmasını kolaylaştıracaktır.

Bebek İsteksizse Israr Etmeyin

İlk bir yaş içinde süt olarak anne sütü ya da anne sütü yeterli değilse vitamin ve mineral içeriği bebeğin gereksinimlerine göre düzenlenmiş formül sütleri kullanılarak muhallebi hazırlanması tercih edilir.

Muhallebi, seçilen sütün pişirilmiş pirinç ununa katılması ile hazırlanabileceği gibi, ılıtılmış sütle ya da suyla karıştırılarak hazırlanan hazır kaşık mamaları şeklinde de hazırlanılabilir. Hangi ek besinle başlanırsa başlansın, başlangıçta az miktarlarla başlanıp bebek isteksiz olduğunda ısrarcı olunmamalı, bir süre sonra tekrar denenmelidir. Bu yaklaşım, sonraki dönemde beslenme güçlüklerine zemin hazırlayacak anne-bebek arasında olumsuz etkileşimin önlenmesi açısından önemlidir.

Ek Besine Geçiş Süreci Uzayabiliyor

Ek besinlere başlandıktan sonraki haftalarda, bebeğin uyumuna göre 1-2 ayı geçirmeden ek besin öğünlerini artırarak kahvaltıya da geçilmelidir. Mesela; 6. ayda meyve püresi almaya başlayan bir bebek, bir hafta sonra yoğurt, 6,5 aylık olduğunda sebze maması, muhallebi ve 7. ayda da kahvaltı öğününün eklenmesi ile üç ana, iki de ara öğüne geçebilir. Ek besinlere geçişte istekli olmayan bebeklerin bu düzene geçmesi 9. aya dek uzayabilir. Kahvaltı öğünü anne sütü ya da formül sütle birlikte katı pişmiş yumurta sarısı, tuzsuz pastörize peynir, ekmek ve pastörize tereyağı ile hazırlanabilir. Bir yaşından önce bal eklenmemelidir.

1-Başlangıçta bebeğin az miktarlarda besine ihtiyacı vardır.

2-Miktar giderek ve yavaş yavaş arttırılmalıdır

3- Bebeğin çiğneme ve sindirim yeteneğine bağlı olarak sık sık beslenmesi gereklidir.

4- Kaliteli besinler kullanılarak çeşitli besin karışımları kullanılmalı, bu karışımlar tek bir besin öğesini değil tüm gerekli öğeleri içermelidir, Böylece bebeğin sağlıklı bir şekilde büyümesi ve gelişmesi sağlanır ve besin öğesi eksiklikleri ortaya çıkmaz.

5- Besin öğelerinden zengin ye enerjileri yüksek besin maddeleri kullanılmalıdır.

6-Bu besinlerin hazırlanma işlemleri hijyenik koşullarda gerçekleşmeli, eller ve kaplar aracılığı ile besin maddelerinin kontamine olması önlenmelidir. Vektörlere karşı besin maddeleri ile bunları hazırlama sırasında kullanılan araç gereç korunulmuş olmalıdır.

7-Mümkün olduğunca uzun süre anne sütü vermeye devam edilmelidir

8-Bebeğin fiziksel gelişmesinin ötesinde mental gelişmesi de izlenmelidir.

9-Hastalıklar sırasında ve nekahat dönemlerinde daha fazla beslenmelidir. Özellikle ishalli hastalıklarda sıvı verilmesi arttırılmalıdır.

10-Bebeğe ek besin olarak verilen maddeler ailenin ekonomik giicü ve beslenme alışkanlıklarına uygun olmalıdır. Sindirimi kolay, az posa bırakan, püre kıvamında, kolay hazırlanabilen ve baharatsız yiyecekler olmalıdır.

11-Allerjenik özellikleri en az olan besinler ilk olarak tercih edilmeli ve her seferinde yeni tek bir besin denenmelidir.

12-Taze sebze ve meyveler iyice yıkandıktan sonra verilmeli, pişirilenler ise günlük olarak tüketilmelidir.

13-Bir yaşına doğru çocuk artık aile sofrasına oturup, ailenin tükettiği besinleri yiyebilir.

Katı yiyeceklere başlandığında genellikle bebekler şu bilinen kuralı izler; şüphedeyse, yediklerini kusar. Katı yiyeceklere yeni başlayanlar doğal olarak yeni tadlara, niteliklere ve katı beslenmenin metoduna değişken bir tavır sergilerler. Bir hafta isterler, diğer bir hafta istemezler. Böyle bir durumda size aşağıdaki önerileri sunuyoruz:

Kaşık olarak parmak ucunuzu kullanın

Bebekler kaşığa nazaran parmakları daha hoş karşılarlar. Bir parça pirinci ya da muz püresini parmaklarınıza koyun ve bunu oradan emmesine izin verin. Bu şekilde rahat yemeyi öğrendikten sonra, bir miktar yiyeceği dilinin ucuna yerleştirin böylece zamanla dilinin ucundaki yiyeceği geriye doğru boğazına atarak yutmayı öğrenebilir. Bazen dilinin tam ortasına yiyeceği yerleştirmek bu prosedürü öğrenmesini teşvik etmeye yardımcı olur.

Plastik kaşık deneyin

Metal kaşıklar soğuk hissi verir ve bebeğinizin öğünlerinde başka bir şeyin dikkatini çekmesini istemiyorsanız bu soğuk metal kaşıkları kulanmayın.

Yemesi için zorlamayın

Bebeğinizi beslemenizdeki amaç, ona yeni tadlar, nitelikli gıdalar ve yeme metodlarını tanıtmaktır. Bu süreçte, bebeğiniz sık sık iki ileri bir geri şeklinde gelişme gösterecektir. Zaman zaman bebeğinizin katı yiyecekleri reddetmesi beklenen birşeydir. Bu olduğu zaman, bırakın ve başka bir gün deneyin. Bebeğiniz hazır olduğunda yiyecektir.

İnek sütü ile anne sütünün bileşimleri farklıdır.İnek sütünün renal solüt yükü anne sütünden 3 kez daha fazladır. Bu nedenle hayatın ilk üç ayında inek sütü sulandırılmadan bebeğe verilmemelidir.Kazein inek sütünde, albumin, globulin anne sütünde fazladır. Elzem amino asit içerikleri farklıdır. Anne sütündeki kalsiyum oranı inek sütüne göre azdır, ancak anne sütündeki kalsiyumun emilimi yüksek olduğundan, kana geçen kalsiyum oranı inek sütüne göre yüksektir.Anne sütündeki kalsiyum daha kolay emilir. İnek sütü proteinlerinin allerjik etkileri vardır.Anne sütünde infeksiyona karşı direnci artıran immünglobilinler vardır. Bebekleri gastroenteritten koruyucu etmenler vardır. Emziren annelerde meme kanseri daha az görülür. Emzirme, anne ile bebek arasında iletişim sağlar. Anne sütü ekonomiktir.Hazırlama ve saklama gerektirmez. Her koşulda verilebilir.İnsan sütündeki vitamin düzeyleri annede bir yetersizlik yoksa hemen her zaman çocuğun gereksinimlerini karşılayacak durumdadır. İnsan sütündeki A ve C vitamini düzeyleri inek sütündekinden fazladır.
Sulandırılmamış inek sütü ile beslenen bebeklerde aşırı fosfor yükü nedeni ile genellikle birinci haftadan sonra hipokalsemik tetani gelişebilir.
İnek sütünü sulandırmaktaki neden, sindirimi zor olan kazeini azaltmaktır. Bu nedenle ancak 3-4 aydan sonra sulandırılmadan verilir. İnek sütü alan bebeklerin böbrekleri,aldıkları besin nedeniyle oluşan madensel yükü (solüt yükü) atmakta zorluk çekebilirler. Bu nedenle bebeğe ayrıca su verilmesi gerekebilir.
İnek Sütü Alerjisi
Gerçek alerji bir gıdadaki proteine olan tepkidir. Örneğin, vücudun karşıt maddeler üretimini içerir. İnek sütü allerjisi, bağışıklık sisteminin inek sütünde bulunan iki süt proteinini kabul etmemesinden kaynaklanmaktadır. Bunlar, alfalaktalbumin ve betalaktaglobulin adlı proteinler.Süt alerjisine çok nadir rastlanır ve sadece küçük çocukları etkiler, bu etki genelde beş yaşından sonra biter.Gerçek ve doğru tanı ancak testler yoluyla yapılabilir.
Genellikle bir çeşit mide rahatsızlığı ile başlar. Eğer çocuğunuzun süte alerjisi olduğundan şüpheleniyorsanız çocuğunuzun diyetini değiştirmeden önce sağlık danışmanınızla veya doktorunuzla görüşünüz.
Bazı uzmanlar hiçbir süt ürününü bebeğe yedirmezken, bazıları ancak keçisütü ve keçi sütünden yapılmış ürünlere izin vermekteler.Gerçek süt alerjisi 1/100 sıklığında görülür.
Süt alerjisinden şüpheleniyorsanız, doktorunuzla konuşun, ailede alerji hikayesi olup olmadığından bahsedin.
Aşağıdaki belirtiler görüldüğünde mutlaka doktorunuza haber verin.
Solunum zorluğu
Morarma
Soluk ve halsiz
Başta ve boyunda şişme
Kanlı ishal
Süt alerjisini önlemenin en iyi yolu, bebeği olabildiğince uzun süre anne sütüyle beslemektir. Anne sütü alanların çok azında süt alerjisi gelişir. Ek gıdalara geçildiğinde her yeni besini 1-2 hafta aralarla tanıştırmalı ve alerji belirtilerine dikkat etmelisiniz.

Ek gıdalara başlarken bebeğinize uygun beslenme araçları seçmelisiniz. Yeni çıkan dişlerine ve hassas damak yapısına uygun yumuşak uçlu kaşıklar, yumuşak formlu ama aşırı akıtmayan suluklar tercih edilebilir.Katı gıdalara başlarken bebeğinizin beden diline de dikkat etmelisiniz. Diş çıkardığı zamanlarda, aşırı yorgun ya da uykusuz olduğu anlarda yeni tatlara alıştırmak için onu zorlamayın. Sakin, mutlu ve aç olduğu zamanları tercih edin. Yeni bir besini tek başına ve kaşık ucuyla vermeniz en iyisi.

Bebeğiniz 6. ayını doldurduktan sonra beslenme menüsünde ve biçiminde değişiklikler olacaktır. 6 ay boyunca anne göğsünden ya da biberondan emerek beslenen bebek için kaşıkla verilen yarı katı formda besinler yeni bir maceradır. Bebeklerin alışkanlıklarına ne kadar bağlı oldukları da düşünülürse yeni tatlar, süt kadar akışkan olmayan mamalar, çiğneme ve yutma işlemi, ilk başlarda direnç göstermeleri normal olan durumlardır. Sabrınız ve yararlanacağınız ufak ipuçları bu süreci daha rahat atlatmanızı sağlarken, çocuğunuzun daha sonraki beslenme alışkanlıklarına da yön verecektir.

Ek gıdalara neden ve ne zaman başlanmalı?
Bebekler birinci yıllarında hızla büyürler. Gelişimleri için ihtiyaç duydukları protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve mineralleri ilk 6 ay anne sütü ile karşılayabilseler de daha sonraki aylar için ek gıdalara geçilmesi gerekir. Ama bu geçiş anne sütünün tamamen kesilip yerine yeni besinlerin konması ile olmaz. Uzmanlar bebeklerin 2 yaşına kadar emzirilebileceğini belirtmekle beraber, ek besinlerle anne sütünü bir arada vermenin gerekli olduğunu vurguluyorlar.
Dünya Sağlık Örgütü ve bebek beslenmesi konusunda çalışma yapan otoriteler, bebeğin artan enerji ve gelişim ihtiyaçları için 6. aydan sonra ek besinlere başlanması gerektiğini, bu aydan sonra anne sütü veya biberon mamasının tek başına yeterli olmadığını belirtiyorlar. Fiziksel aktiviteleri artan ve birkaç ay sonra emekleyip yürümeye başlayacak olan bebek daha fazla enerjiye ihtiyaç duyuyor. Ayrıca uzun bir gece uykusu için bebekte tokluk hissi uyandıracak besin öğelerine ihtiyaç vardır.
Dişler bu aydan itibaren belirginleşmeye, birkaç ay içinde de çıkmaya başlar. Bu, yarı katı besinleri çiğneyebileceğinin ilk işaretlerindendir. Dil kasları gelişmektedir, besinleri çevirme ve çiğneme hareketi için uygun forma girmektedir. Dillerini ileri geri, aşağı yukarı rahatlıkla oynatabilmelidirler. Bu aylarda bebek, dili ile ağzına giren nesneleri itme refleksini de kaybetmeye başlayacağından, kaşıkla besleme alıştırmaları zamanla sonuç verecektir. Mide ve bağırsak sistemleri, nişastalı ve tahıllı besinleri daha iyi hazmetmeye başlar.
Anne sütünden alınan demir miktarı bebeğin ihtiyacını karşılayamayabilir. Ek gıdalarla bu açık kapatılmalıdır.
İlk aylarda anne sütü ile karşılanan bağışıklık sistemini güçlendirici faktörler, 6. aydan itibaren takviyeye ihtiyaç duyar. 4-5 aydan itibaren azalmaya başlayan koruma kalkanını ek gıdalarla alınacak besin değerleri ile güçlendirmek ve bebeğin bağışıklık sistemini geliştirmek gereklidir.
Bebekler 6. aydan itibaren oturmaya, 8-9. aydan itibaren de emekleyip yürümeye başlayabilirler. Bu fiziksel gelişim basamağı aynı zamanda onların annelerinden bağımsız olma yolundaki ilk adımlarıdır. Bu adımlar bebeklerin dış etkenlere karşı daha açık ve korumasız oldukları anlamına gelir. Yeterli ve sağlıklı beslenemeyen bebeklerde gözlenen kilo kaybı, uzun süreli ve sık sık hastalanma, sıvı kaybı, gelişim ve büyüme problemlerine yol açabilir.
Çocukluk çağında ve daha ileriki yıllarda her besin grubundan yeterli ve dengeli beslenme alışkanlığı sağlayabilmek için, bu aylarda bebeği değişik tatlarla ve yarı katı besinlerle tanıştırmak gerekir. Uzun süre sıvı ve mama formunda beslenen bebeklerde yemek seçme ve katı besinlerle beslenmeyi reddetme alışkanlıkları görülmektedir.
Ek gıdalara başlayacak olan bebekler başlarını dik tutabilmeli ve desteksiz oturabilmeliler.

Ek gıdalara başlarken
• Meyve suları bebeğinize verebileceğiniz ilk ek besinlerden olup, mevsime göre elma ya da şeftali de ilk tercihlerdir. Vitamin ve mineral bakımından zengin olan meyvelerin %75-85’i su olduğundan, bebeğin hassas sindirim sistemini de zorlamazlar. 1-2 kaşıkla başlanıp, miktarı artırılarak bebeğe verilir. İyice yıkanan ve kabuğu soyulan meyveler, cam rendede rendelenip, tülbentten geçirilerek bebeğe verilir. Daha sonra tülbent kullanmanıza gerek kalmaz ve meyveyi püre şeklinde verebilirsiniz.
• Meyvelerin içerdiği vitaminler sıcağa ve beklemeye karşı (çabuk okside olurlar) dayanıklı olmadığından taze, pişirilmeden ve hazırlandıktan sonra bekletilmeden bebeğe verilmelidir. Bebeğiniz için seçtiğiniz meyvenin ezik, çürümüş ve uzun zaman beklemiş meyve olmamasına özen gösterin.
• 4. aydan itibaren bebeklere verilecek meyvelerin başında elma geliyor. İçeriğinde % 50-80 su, % 20-25 karbonhidrat bulunan elmada C,A,B vitaminleri de mevcut. Ayrıca selüloz, pektin gibi mineraller de içeren elma, bebeğe yüzde 50-60 kalori verir. İçeriğinde yüksek miktardaki pektin maddesi nedeniyle çocuk ishalleri tedavisinde kullanılmaktadır.
• Bebeğe verilecek meyvelerden biri de muzdur. %50-60’ı su olan muz, % 20 karbon hidrat içerir. İçinde C, A vitamini de bol miktarda bulunur. Meyve sularıyla ya da başka bir meyve püresiyle de kombine ederek bebeğinize verebilirsiniz. Ancak muz bazı bebeklerde kabızlık yapabileceğinden azar azar ve kontrollü verilmesi gereken bir meyvedir.
• Yoğurt da bebeğin ilk ek besinlerindendir. 6. aydan itibaren bebeğin menüsüne girer. Uzmanlar bu aylarda, evde yapılmış yoğurtları öneriyor. Ayrıca yoğurda şeker, reçel gibi tatlandırıcılar karıştırılmaması, tek başına verilmesi, daha sonraki aylarda sade yoğurt yeme alışkanlığı kazanması için önemli. Pekmezi de yoğurda karıştırmamak gerekir.
• Sabah kahvaltısından önce verilecek bir kaşık pekmez, bebeğinizin demir ve kalsiyum ihtiyacını karşılamada önemli bir yer tutacaktır.
• Sebze çorbaları da bebeğin ilk menüsünde yer alır. Kabak, patates, havuç, bezelye, brokoli, taze fasulye ilk sebzelerdendir. Az suyla ya da buharda pişireceğiniz bu sebzelere zeytinyağı ya da biraz tereyağı ekleyerek çorba hazırlayabilirsiniz. Ama hepsini aynı anda koymayın. Haşlanan sebzeleri blender’dan geçirmek yerine onları çatalla ezebilirsiniz. Böylece hafif pütürlü bir kıvam elde edersiniz. Böylelikle bebek çiğneme denemelerini artırır ki bu ileride size kolaylık sağlar.
• Sebze çorbasının içine az miktarda pirinç, bulgur ya da mercimek de ilave edebilirsiniz. Ama her seferinde birini kullanın.
• Sebze çorbalarını bebeğin bir öğünlük ihtiyacına göre hazırlayın ve taze verin.
• 7. aydan itibaren tarhana, yoğurt gibi çorbalarla damak tadını geliştirebilirsiniz.
• Çorbalar bebeğin kalori ve enerji ihtiyacını karşılamada önemli yer tutar. 8. aydan itibaren içine iyi pişmiş kırmızı ya da beyaz et de ekleyebilirsiniz.
• Balıketi bebek için oldukça faydalı bir besindir. Bebeğiniz pütürlü gıdaları almaya başladığında parmaklarınızla ezdiğiniz bu yumuşak eti bebeğinize sunabilirsiniz.
• Yumurta sarısı 7. aydan itibaren bebeğe verilmeye başlanabilir. ¼ oranında başlayıp, zamanla çoğaltmak en iyisi. Protein açısından zengin olan yumurta hücre yenilenmesi ve çoğalması için gereklidir. Sağlıklı çocuk beslenmesinde önemli bir yer tutuyor. Yumurtanın beyazı ise 1 yaşından önce önerilmiyor.
• Kahvaltıda bisküvi yerine tam tahıllı ekmek ufalamak daha iyi.
• Bebeğinize çay ve kahve vermeyin. Bunlar besinlerle birlikte içildiğinde demir emilimini yavaşlatırlar ve dolayısıyla kansızlığa sebep olurlar. Çikolata, gofret, cips gibi besinlerle mümkün olduğunca tanıştırmayın. Bunlar çok fazla yağ ve şeker içerirler.
• Bebeğiniz için hazırladığınız çorbalara tuz ve baharat ilave etmeyin.
• Bebeğinizi yeni bir besin ile tanıştırırken, herhangi bir alerjik reaksiyon oluşturup oluşturmadığına dikkat edin. Gerekirse o besinden sadece 1-2 kaşık vererek 2-3 gün belirtileri izleyin.
• Bebeğinizi yatar pozisyonda beslemeyin. Düzenli beslenme alışkanlığı kazanması için mama sandalyesi ile sizin masanızın yanında olması daha iyi.
• Bebeğiniz yeni tanıştığı bir besini reddederse zorlamayın ama hemen de pes etmeyin. 1-2 gün sonra başka gıdalarla kombine ederek tekrar tekrar deneyin.
• Bebeğinize unlu muhallebi yerine tahıllı muhallebiler hazırlayın. Un alerjik reaksiyon oluşturabilen bir besindir.

Tamamlayıcı Besinlerin Hazırlanması

Muhallebi : 1 büyük su bardağı ( 250 ml ) süte, 2 tatlı kaşığı silme pirinç unu karıştırılır ve 10 dakika pişirilir. İçine 1 yemek kaşığı pekmez veya şeker konup altı kapatılır.

Tarhana ise : Baharatsız yapılan tarhaba çorbası da 4.aydan itibaren bebeklere ve çocuklara verilebilir. Bir silme yemek kaşığı tarhana, 1 bardak su ile karıştırılıp kaynatılır, ılık olarak çocuğa verilir.

Mercimek çorbası : 1/8 su bardağı mercimek, 1/8 su bardağı bulgur veya pirin., 1/2 tatlı kaşığı bitkisel sıvı yağ, kırmızı mercimek, bulgur ve havuç 1/2 su bardağı su ile yumuşayıncaya kadar pişirilir. Pişme suyu dökülmez. Tahta kaşıkla ezilerek keygirden geçirilir. Kıvamı koyu olursa su ilave edilebilir. Yağ konur 4.aydan itibaren bir tatlı kaşığı ile başlamak suretiyle 7 aylıktan itibaren günde 3-4 yemek kaşığı verilebilir. Mercimek sebze çorbası içine konarak da pişirebilir.

Yumurta : Tencereye su içine yumurta yıkanıp konur. Kaynama derecesindeki suda 10 dakika pişirilir. Kabuğu soyulup akı beyazı yani ayırılarak sarısı verilir. Sarısı ya sütle ezilerek veya bir başka besine katmadan sadece ezilip sebze çorbasıyla karıştırılarak çocuğa verilir. Yedi aydan sonra akı ile birlikte verilir.